Ενδοοικογενειακή βία [π. Στεφάνου]

Α) ΟΡΙΣΜΟΣ
1) Γενικά
Η βία έχει γίνει στις μέρες μας δυστυχώς «τρόπος ζωής» για τον σύγχρονο άνθρωπο. Μία από τις πιο επικίνδυνες μορφές βίας, με μεγάλες προκλήσεις σε επίπεδο ποιμαντικής, είναι η βία στην οικογένεια, ή αλλιώς η ενδοοικογενειακή βία.
    Οπωσδήποτε η βία, γενικά, είναι ένα φαινόμενο του μεταπτωτικού ανθρώπου, το οποίο οι Πατέρες της Εκκλησίας αναλύουν ως αποτέλεσμα της απομάκρυνσης του ανθρώπου από τον Θεό. Απομακρυνόμενος από τον Θεό, ο άνθρωπος έχασε την ειρήνη μέσα του, με αποτέλεσμα να γίνεται βίαιος και προς τους άλλους. Έκτοτε η βία ολοένα και επεκτείνεται στις σχέσεις των ανθρώπων. Συνεπώς, όπως κάθε μορφή βίας, έτσι και η ενδοοικογενειακή βία οφείλεται –κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας- στην λανθασμένη θεώρηση του ανθρωπίνου προσώπου. Με συνέπειες ολέθριες, διότι, όπως ο Άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος αναφέρει: «Όσο ο άνθρωπος έχει σχέσεις εχθρότητας και βιαιότητας με τον πλησίον του, τόσο είναι φίλος με τους δαίμονες» και αντίθετα «όσο ο άνθρωπος είναι πράος και ειρηνικός στις σχέσεις του με τους άλλους, τόσο είναι εχθρός των δαιμόνων και φίλος του Χριστού».
2) Η Eνδοοικογενειακή βία: Συγκρούσεις μεταξύ συζύγων και όχι μόνο
             «Ενδο-οικογενειακή βία» ονομάζεται κάθε είδους σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή λεκτική βία, που ασκείται σε βάρος μέλους μιας οικογένειας.
              Ο όρος «οικογένεια» αναφέρεται όχι μόνο στην πυρηνική οικογένεια (μαμά, μπαμπάς, παιδιά) αλλά και στη διευρυμένη μορφή οικογένειας, μέλη της οποίας μπορεί να είναι συγγενείς εξ αίματος ή εξ αγχιστείας.

3) Οι μορφές της βίας:
Σωματική βία:  εννοείται συνήθως ο ξυλοδαρμός
Λεκτική βία : υποβιβασμός της προσωπικότητας  με άσχημο λεξιλόγιο
Συναισθηματική - Ψυχολογική βία : ψυχολογική πίεση και συναισθηματική εκμετάλλευση
Σεξουαλική βία : σεξουαλική κακοποίηση - βιασμός

4) Μορφές εκδήλωσης της βίας στην οικογένεια:
Βία μεταξύ συζύγων – συντρόφων
Βία του ενός ή και των δύο γονέων προς το παιδί
Σεξουαλική κακοποίηση ανήλικων παιδιών
Παραμέληση, εγκατάλειψη ή εκμετάλλευση ανηλίκων παιδιών
Επιθέσεις εφήβων προς γονείς
Κακοποίηση ή εκμετάλλευση ηλικιωμένων - ανήμπορων μελών της οικογένειας
   Β) ΑΙΤΙΑ εμφάνισης της βίας μέσα στην οικογένεια:      
              Αν κάποιος αναζητήσει τις ρίζες του προβλήματος, δηλαδή, τους λόγους εμφάνισης της βίας σε μια οικογένεια, θα αντιληφθεί ότι δεν είναι ένα απλό πρόβλημα. Παρατηρείται στις μέρες μας, μια αποδοχή της βίας, ως τρόπου συμπεριφοράς, η οποία, σε συνδυασμό και με άλλους παράγοντες (όπως λόγου χάρη ψυχοπαθολογικές αιτίες ή εξωτερικοί κοινωνικοί παράγοντες), οδηγεί στην εμφάνιση και, δυστυχώς, στην εξάπλωση του φαινομένου. Τα περιστατικά που έρχονται στο φως της δημοσιότητας είναι πολύ λίγα, σε σχέση με εκείνα που αντιστοιχούν στην πραγματικότητα.
           Σε κάθε περίπτωση η ενδοοικογενειακή βία δεν μπορεί να εξεταστεί μακριά από τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της χώρας. Σε μία κοινωνία όπου οι γυναίκες μόλις τώρα άρχισαν να θεωρούνται -κάπως- ισότιμες. Η κοινωνία μας ακόμα διατηρεί σε οικονομικό επίπεδο τις γυναίκες πολύ χαμηλά είναι λογική συνέπεια να δέχονται αυτές κάθε μορφή βίας.
1)    ΤΕΚΝΟΠΟΙΗΣΗ
            Είναι βέβαια η ίδια κοινότητα που βλέπει την τεκνοποίηση ως αυτοσκοπό και το παιδί ως αντικείμενο και ιδιοκτησία και τρόπαιο των γονέων του. Και πώς μπορούμε να παραβλέψουμε την κοινωνική θέση των γυναικών, όταν ζουν στη σκιά των ανδρών τους;
2)    ΙΣΟΤΗΤΑ  ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ
          Μπορεί το 2007 να θεωρείται έτος ίσων ευκαιριών κατά τις επίσημες διακηρύξεις, οι κοινωνικές όμως ανισότητες πληθαίνουν με αποτέλεσμα η γυναίκα εργαζόμενη, παρά τη μόρφωσή της και τα γενικότερα αυξημένα προσόντα που διαθέτει σήμερα, να υφίσταται τις μεγαλύτερες διακρίσεις και το μεγαλύτερο βάρος των διαρκώς αυξανόμενων κοινωνικών προβλημάτων. Τα νούμερα αποκαλύπτουν την ανισότητα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στον εργασιακό τομέα. Το πρώτο τρίμηνο του 2006 το ποσοστό της ανεργίας στους άνδρες ήταν 5,1% και για τις γυναίκες 13%, ενώ στις νέες γυναίκες (15-29 ετών) αυτό υπερβαίνει το 25%.
          Από την άλλη σύμφωνα με έρευνα], οι γυναίκες συμμετέχουν με μικρότερα ποσοστά από τους άντρες στο εργατικό δυναμικό, μαστίζονται από υψηλότερη ανεργία, υπερεκπροσωπούνται σε θέσεις χαμηλής ειδίκευσης και καλύπτουν μεγάλο μέρος των θέσεων εργασίας στην παραοικονομία. Στη χώρα μας η συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση ανέρχεται στο 46,1%. Την ίδια στιγμή, η συμμετοχή των ανδρών ανέρχεται στο 74% έναντι σχεδόν 73% στην Ε.Ε. των 15. Το χάσμα μεταξύ της απασχόλησης ανδρών και γυναικών παραμένει κοντά στο 16%. Στην Ελλάδα η διαφορά αυτή είναι ακόμη μεγαλύτερη καθώς ξεπερνά το 28%.
            Την ίδια αρνητική εικόνα δίνουν σε διεθνές επίπεδο και τα στοιχεία για την επιχειρηματικότητα των γυναικών. Σε μία κοινωνία, λοιπόν, στην οποία η γυναίκα θεωρείται κατώτερη και δε χαίρει των ίδιων δικαιωμάτων είναι λογικό να δέχεται την καταφρόνια της βίας. Εξάλλου, ο μη κοινωνικός στιγματισμός της βίας οδηγεί στην αποδοχή της ως χαρακτηριστικό του ανδρικού ρόλου.
3)    ΒΙΑ ΠΡΟΒΑΛΛΟΜΕΝΗ ΜΕΣΩ ΤΩΝ Μ.Μ. Ε.
            Ιδιαίτερη σημασία όμως πρέπει να δώσουμε και στην προβαλλόμενη βία από τα ηλεκτρονικά Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας. Στην αναζήτηση αιτίων δεν είναι δυνατόν να παραβλέψουμε το ρόλο της τηλεόρασης η οποία στο όνομα της ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας προβάλλει όλο και πιο βίαιες σκηνές. Ταινίες με λίμνες αίματος, εγκλήματα που περιγράφονται τόσο φυσικά και ρεαλιστικά, σκηνές θυμάτων - ακέφαλων ή διαμελισμένων πτωμάτων-, τρομοκρατικών ενεργειών ή πολεμικών συγκρούσεων "στολίζουν" καθημερινά τις οθόνες μας.
            Δεν μπορούμε να αφήσουμε έξω από τα αίτια και τις σύγχρονες σεξουαλικές τάσεις που κυριαρχούν -δεν τις χαρακτηρίζω διαστροφή επειδή ακριβώς είναι θέμα προσωπικής επιλογής, όπως και η ομοφυλοφιλία. Οι σαδομαζοχιστικές επιθυμίες και η προβολή τους μέσα από πορνογραφικές ιστοσελίδες ενισχύουν την τάση προς την ενδοοικογενειακή βία. Δεν είναι, εξάλλου, λίγες οι σελίδες του διαδικτύου και τα dvd's που περιέχουν σκηνές βιασμών. Σαφώς και δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε αποκλειστικά αυτό ως αίτιο, αλλά μόνο να το δούμε σαν μία συμπληρωματική εικόνα στην ήδη βιωματική βία που δέχεται ένα παιδί ή ένας/μία σύζυγος.
4)    ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ  ΖΩΗΣ
            Η αύξηση της βίας μέσα σε οικογένειες οφείλεται στην αλλαγή τρόπου ζωής και στις υπερβολικές απαιτήσεις της εποχής μας. Είναι το άγχος της καθημερινότητας, το στρες, η ακριβή ζωή και η αποξένωση από τον διπλανό του έχουν φέρει τον άνθρωπο σε απόγνωση και τον έχουν οδηγήσει στο να ξεσπά στο εσωτερικό της οικογένειας. Ο σύγχρονος άνδρας συχνά αισθάνεται ότι απειλείται, ανεξάρτητα από το κοινωνικό ή πολιτιστικό επίπεδο.    Μεγαλωμένος μέσα σε ένα φαλλοκρατικό περιβάλλον δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει τη νέα θέση της γυναίκας και δε βλέπει ως ισότιμη την υπάρξή της δίπλα του. Σε μια συνηθισμένη κατάσταση σύγκρουσης ή διαφωνίας αισθάνεται ότι αμφισβητείται πλήρως. Ως απειλή βλέπει ακόμα και το γεγονός ότι δεν ελέγχει πλέον τη γυναίκα και κακοποιώντας την θα νιώσει ότι ανακτά το χαμένο έλεγχο. Η γυναίκα δεν είναι αντικείμενο του πόθου, αλλά αντικείμενο της ανάγκης. Ο άντρας πιστεύει ότι βρίσκεται σε μια κατάσταση επιβίωσης: ή εκείνη ή αυτός.        
             Από την άλλη, πολλοί σύγχρονοι γονείς μεγαλωμένοι μέσα σε ένα αυστηρό οικογενειακό πλαίσιο δεν αντιλαμβάνονται την καταπίεση και την κακοποίηση που επιφέρει η συμπεριφορά τους στα παιδιά. Μάλιστα, πολλοί παιδοψυχολόγοι χαρακτηρίζουν κακοποίηση και τους καβγάδες των γονέων ή την κακοποίηση της μητέρας μπροστά στα παιδικά ματάκια. Γονείς οι οποίοι δεν έμαθαν ποτέ ότι το παιδί τους είναι αυθύπαρκτη προσωπικότητα και πώς μόνο με το διάλογο μπορούν να το διαπαιδαγωγήσουν.
           Η κακοποίηση δεν μπορεί να αποδοθεί στην οικονομική θέση ή στο μορφωτικό επίπεδο (με τη στενή έννοια του πτυχίου). Έχει φανεί ότι οι άνδρες που κακοποιούν τις γυναίκες τους ανήκουν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ωστόσο, οι απόφοιτοι Τεχνολογικής Εκπαίδευσης έρχονται πρώτοι στη σωματική κακοποίηση, ενώ ακολουθούν αυτοί της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης! [Σύμφωνα με τα στοιχεία του Κέντρου Υποδοχής Κακοποιημένων Γυναικών Αθήνας]. Είναι όμως με υπαρκτό το ενδεχόμενο εκείνοι που ανήκουν στα ανώτερα στρώματα να έχουν τρόπο να καλύπτονται και έτσι να μην καταγγέλλονται αυτά τα περιστατικά.       
           Εξάλλου, ο μύθος ότι η κακοποιημένη γυναίκα είναι χαμηλού μορφωτικού επιπέδου δεν επιβεβαιώνεται, αφού γνωρίζουμε ότι 7 στις 10 γυναίκες είναι Δευτεροβάθμιας, Τεχνολογικής ή Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Άξιο προσοχής είναι το γεγονός ότι 3 στις 10 γυναίκες-θύματα ενδοοικογενειακής βίας είναι Τεχνολογικής ή Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης και επίσης 3 στις 10 είναι Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης.



5)    ΒΙΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ
       Παράλληλα, μία γυναίκα μπορεί να υπάρξει θύμα κακοποίησης ανεξαρτήτως της οικονομικής της κατάστασης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προκύπτουν από την επεξεργασία, 6 στις 10 γυναίκες που έχουν υποστεί κακοποίηση και προσήλθαν στα Συμβουλευτικά Κέντρα της Γενικής Γραμματείας Ισότητας ανέφεραν ότι βρίσκονται σε μέτρια ή καλή οικονομική κατάσταση.
6)    ΛΟΓΩ  ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ
            Από την άλλη συχνά χρησιμοποιείται σαν πρόσχημα για την ανάρμοστη συμπεριφορά η κατανάλωση αλκοόλ ή παραισθησιογόνων ουσιών. Η κατανάλωση αλκοόλ ή η χρήση τοξικών ουσιών σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί την κύρια αιτία εκδήλωσης βίας. Το ποτό ή τα ναρκωτικά προσφέρουν απλώς ένα καλό άλλοθι για να απαλλαγούν οι δράστες από την ευθύνη τους. Ωστόσο μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να επιδρά έμμεσα στην εκδήλωσή της. Σύμφωνα με ποσοτική ανάλυση στοιχείων 6 στους 10 δράστες ενδοοικογενειακής βίας ΔΕΝ κάνουν χρήση ουσιών (αλκοόλ, ναρκωτικά, ψυχοφάρμακα).
7)    ΒΙΑ  ΛΟΓΩ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΤΡΑΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΘΥΤΗ
           Από την άλλη, όσοι και όσες κακοποιούν συντρόφους ή τα παιδιά -ως μέθοδο σωφρονισμού- συχνά έχουν πέσει κι οι ίδιοι θύματα κακοποίησης στην παιδική τους ηλικία ή έχουν υπάρξει μάρτυρες ως παιδιά της κακοποίησης της μητέρας τους από τον πατέρα τους. Αρκετά συχνά μάλιστα αυτοί πάσχουν από διαταραχές της προσωπικότητας.
8)    ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΤΟΥ ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ
Θα μπορούσαμε να πούμε, πως σύμφωνα με την διδασκαλία του νεοφανούς Αγίου Πορφυρίου του Καυσοκαλυβίτου, ο αναρχισμός και η βία των παιδιών οφείλονται στην κακή εσωτερική (πνευματική) κατάσταση των γονέων τους. Η ταραγμένη ή η ενοχική ψυχολογική κατάσταση των γονέων πληγώνει τα παιδιά. Αυτό προκύπτει από την ακόλουθη διδασκαλία του Αγίου: «Γίνετε γονείς χριστιανοί, αληθινοί δηλαδή χριστιανοί, και θα διαπιστώσετε θαύματα στα παιδιά σας, και χωρίς πολλά λόγια, χωρίς πολλές συμβουλές».
Γ)  ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ  ΤΗΣ  ΕΝΔΟΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ   ΒΙΑΣ
            Από το τέλος του 2006 ψηφίστηκε και ισχύει ειδική νομοθεσία για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας (Ν. 3500/2006), σύμφωνα με τον οποίο ισχύουν συγκεκριμένες ποινικές κυρώσεις για τους δράστες που ανάλογα με το αδίκημα κυμαίνονται από φυλάκιση 10 ημερών μέχρι ισόβια κάθειρξη. Η πολιτεία προστατεύει, στηρίζει και δίνει διέξοδο στα θύματα, στα οποία παρέχονται δυνατότητες πλήρους ηθικής και της αναγκαίας υλικής συμπαράστασης από τους υφιστάμενους Προνοιακούς και Κοινωνικούς φορείς. Οι φορείς αυτοί αναλαμβάνουν την κοινωνική στήριξη των κακοποιηθέντων μέσα στην οικογένεια με ξενώνες φιλοξενίας, συμβουλευτικούς σταθμούς, κέντρα κοινωνικής στήριξης και υπηρεσίες διαχείρισης κρίσεων.
             Η Σύγκρουση Πρέπει να Επιλυθεί με τον Σωστό Τρόπο: Γνωρίζοντας ότι η ανεπίλυτη σύγκρουση ενέχει τέτοιους κινδύνους, είναι πολύ δελεαστικό για εμάς να ξεσπάμε με το παραμικρό, με όποιο τρόπο νομίζουμε, αλλά ούτε αυτό είναι πάντα η σωστή προσέγγιση.  Ο τρόπος που επιλύετε τις συγκρούσεις στις σχέσεις σας μπορεί να τις φτιάξει ή να τις διαλύσει, μένοντας μόνοι στο τέλος ή μαζί γεμάτοι κοινωνική υποστήριξη και αγάπη. Αυτές οι δεξιότητες επίλυσης συγκρούσεων μπορούν να σας βοηθήσουν να χειριστείτε τις διαμάχες μέσα στη σχέση με υγιή τρόπο, έτσι ώστε να κερδίσετε τα μέγιστα χωρίς να νιώθετε εξαντλημένοι. Και σε περιπτώσεις έντονων συγκρούσεων, βοηθητικά μπορεί να σας φανούν η επίσκεψη σε κάποιο σύμβουλο γάμου η σε επαγγελματία ψυχοθεραπευτή.
Δ) Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΔΟΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΒΙΑ
1) ΒΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΣΥΖΥΓΩΝ
Η Βία μεταξύ συζύγων αντιμετωπίζεται από τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο με τρόπο, που αξίζει προσοχή. Ο Ιερός Πατέρας μιλά για το θέμα, αναφερόμενος στις υποχρεώσεις των συζύγων. Απευθύνει τον λόγο κυρίως στους άνδρες. Ίσως επειδή ο ανδρικός εγωϊσμός δύσκολα δαμάζεται και πολλές φορές συμπεριφέρονται με σκληρότητα. Ο Χρυσόστομος καταδικάζει την εξάσκηση σωματικής βίας και την κακοποίηση της γυναίκας από τον άνδρα. Αντιθέτως απαιτεί από τον άνδρα θυσιαστικό φρόνημα, μεγάλη συγχωρητικότητα και όχι απειλές και εκφοβισμό. Με την επιείκεια και την ημερότητα θα εξασφαλίζεται η βαθιά ειρήνη της οικογενείας και θα απομακρύνεται η δυσαρέσκεια και θα αυξάνεται η αφοσίωση του ενός συζύγου προς τον άλλο. Τονίζει ο Χρυσόστομος: «Δεν υπάρχει τίποτε, τίποτε πολυτιμότερο από το να αγαπιέται κανείς τόσο πολύ από την γυναίκα του και να την αγαπάει».
2) ΒΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ
Σχετικά με την βία κατά την διαπαιδαγώγηση των παιδιών αναφέρει ο Άγιος Ιωάννης, ότι, σε μικρή ηλικία τα παιδιά δεν υπακούν πάντα τους γονείς τους, γιατί δεν είναι ικανά να κατανοήσουν την αξία και τη σημασία της υπακοής. Όταν τα παιδιά υπακούν στις συμβουλές των γονέων τους, οι γονείς από πλευράς τους οφείλουν να τα επαινούν. Σε κάθε όμως περίπτωση είναι αδιανόητο για τον Ιεράρχη η μεταχείριση βίας στο παιδί για να το πειθαρχήσει. Η αγριότητα και η βία, προκαλούν στο παιδί τα ίδια αισθήματα ή φέρνουν το αντίθετο αποτέλεσμα, να κλείνεται δηλαδή στον εαυτό του


ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η βία στην οικογένεια είναι ένα φαινόμενο που πρέπει να αντιμετωπιστεί από την Εκκλησία μας με προσοχή, με διάθεση ποιμαντική και φιλάνθρωπη. Η βία κυριαρχεί σήμερα παντού, δυστυχώς και μέσα στην οικογένεια.
Ο Χριστός βεβαίως, με την Ενανθρώπησή Του έθεσε τέρμα στην κυριαρχία της βίας, χαρίζοντας στους ανθρώπους το δώρο της (εσωτερικής) ειρήνης. Έκτοτε οι Χριστιανοί προσπαθούν να κάνουν και στην δική τους ζωή πράξη το υπόδειγμα του Χριστού, αποτάσσοντας την βία και ταυτιζόμενοι με την αγάπη και την πραότητα. Και αυτές μπορούν να οδηγήσουν στην ειρήνη και την ομόνοια.
Πράγματι η βία στην οικογένεια, όπως και κάθε φαινόμενο οικογενειακής κρίσης, οφείλεται στην αυτονόμηση της οικογένειας από τον Θεό, στην απομάκρυνση του ανθρώπου από τον Θεό. Αυτή είναι αναμφίβολα η βασική διδασκαλία της Εκκλησίας μας επί του ζητήματος αυτού. Εάν η οικογένεια, δηλ. τα μέλη της, ενταχθούν ενεργά στο Σώμα του Χριστού, στην Εκκλησία Του, τότε η θεραπεία έρχεται. Τότε η βία θα πάψει για πάντα να υπάρχει, επειδή η ειρήνη, που χαρίζει ο Χριστός, θα βασιλεύει στις καρδιές των ανθρώπων.

 

Εργασία π. Στεφάνου

Μια παραγωγή 2014® Ergobyte Πληροφορική Α.Ε.