Έχουμε διάκριση; [Αρχιμ. Νίκωνος Κουτσίδη]


ΕΧΟΥΜΕ ΔΙΑΚΡΙΣΗ;

 

1. ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΑΚΡΙΣΗ;
Ἕνας ἀπό τούς σοφούς προγόνους μας, ὁ Αἴσωπος, ὁ περίφημος μυθοπλάστης, λέει σέ κάποια ἱστορία του:
Δύο ἄνθρωποι, φοβεροί ἐχθροί, ταξίδευαν μέ τό ἴδιο πλοῖο. Καί γιά νά μήν ἔχουν ἐπικοινωνία μεταξύ τους, ὁ ἕνας ἔπιασε τήν πλώρη καί ὁ ἄλλος τήν πρύμνη τοῦ πλοίου. Κατά τήν διαρκεια τοῦ ταξιδιοῦ ὅμως, τό πλοῖο -μάλιστα τοῦ καιροῦ ἐκείνου- ἔπεσε σέ μεγάλη τρικυμία, μεγάλη θαλασσοταραχή μέ ἀποτέλεσμα νά κινδυνεύει νά βυθισθῆ! Ὁπότε, αὐτός πού ἦταν στήν πρύμνη, ρωτάει τόν πλοίαρχο:
-Δέν μοῦ λές καπετάνιε, ποιό μέρος τοῦ πλοίου προβλέπεις ὅτι θά βυθισθῆ πρῶτο;
-Μᾶλλον ἡ πλώρη, ἀπαντᾶ ὁ πλοίαρχος.
-Ἄ, λέει, πολύ ὡραῖα! Τουλάχιστον θά ἔχω τήν χαρά νά δῶ τόν ἐχθρό μου νά πνίγεται πρῶτος (!)
Εἶναι φανερό, λοιπόν, πώς πρίν βυθισθῆ τό πλοῖο τῆς ἱστορίας τοῦ Αἰσώπου, σίγουρα εἶχε βυθισθῆ τό πνευματικό πλοῖο τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὁποῖος ἐκφράστηκε μέ τόση χαιρεκακία γιά ἕνα συνάνθρωπό του, ἔστω καί ἄν αὐτός εἶναι ἐχθρός του.
Πῶς, μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά διαπλεύσει τό πέλαγος τῆς ζωῆς αὐτῆς μέ ἀσφάλεια πνευματική, χωρίς νά φτάσει στήν ἀπαίσια κατάσταση νά γεμίζει ἡ καρδιά καί ὁ νοῦς ἀπό μῖσος, κακία, διαφθορά καί κάθε εἴδους ἁμαρτία; Ὡς ἁμαρτία ἐννοοῦμε κάθε τι πού χωρίζει καί ἀπομακρύνει τόν ἄνθρωπο ἀπό τόν Θεό καί Δημιουργό του. Θέλουμε, λοιπόν, νά βροῦμε ἕνα μέσον, ἕνα κανόνα γι᾿ αὐτήν τήν μοναδική ἐργασία. Ἀλλοιῶς, ἡ ἐπίγεια ζωή μας θά εἶναι πολύ δυστυχισμένη καί θλιβερή, ἀνεξάρτητα τοῦ τί θά γίνει μετά θάνατον! 1

2. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ;
Ἡ Κλίμαξ, εἶναι ἕνα πνευματικό βιβλίο πού περιέχει τριάντα ὁμιλίες-λόγους τοῦ ἁγίου Ἰωάννου, περίφημου ἀσκητοῦ καί ἡγουμένου τῆς Μονῆς τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης, στό Σινᾶ. Ὁ εἰκοστός ἔκτος λόγος ἀφιερώνεται στήν διάκριση καί εἶναι ὁ μεγαλύτερος ἀπ᾿ ὅλους τούς λόγους τοῦ βιβλίου. Ἀκόμη καί τό μέγεθος τοῦ λόγου εἶναι μιά ἔνδειξη τοῦ πόσο σπουδαία ἀρετή εἶναι ἡ διάκριση!
Τί εἶναι, λοιπόν, ἡ διάκριση; Αὐτό πού ὅλοι ἀναγνωρίζουν καί παραδέχονται εἶναι:
«Διάκριση εἶναι καί ἀναγνωρίζεται ἀπὀ ὅλους, ἡ ἀσφαλής κατανόηση καί ἀντίληψη τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ σέ κάθε στιγμή, σέ κάθε τόπο καί σέ κάθε πρᾶγμα· καί αὐτή ἡ διάκριση ὑπάρχει ἐκ φύσεως μόνο στούς καθαρούς στήν καρδιά καί στό σῶμα καί στό στόμα. Διάκριση εἶναι συνείδηση ἀμόλυντη καί καθαρότητα αἰσθήσεων»1.

3. Η ΕΝΑΡΞΗ
Ὑπάρχουν, λέει ὁ ἅγιος Ἰωάννης, βαθμίδες-σκαλοπάτια στήν πορεία τῆς μέγιστης αὐτῆς ἀρετῆς. Ἡ διάκριση, γιά τούς πνευματικά ἀρχαρίους, ἄς ποῦμε ἐμᾶς, εἶναι νά γνωρίσουμε καλά τόν ἑαυτό μας. Νά γνωρίσουμε κυρίως μέ τό νοῦ μας σέ ποιά πνευματική κατάσταση βρισκόμαστε.
Ὅταν ὁ αὐτοκράτορας Ἰουστινιανός ἤθελε νά κτίσει τόν ναό τῆς ἁγίας Σοφίας, χρειάστηκε οἰκόπεδα μεγάλης ἔκτασης. Γι᾿ αὐτό, ἄρχισε τίς ἀπαλλοτριώσεις. Ἀλλά, ὅπως γίνεται καί σήμερα, οἱ οἰκοπεδοῦχοι ζητοῦσαν «τά μαλλιά τῆς κεφαλῆς τους»! Ὑπέρογκα χρηματικά ποσά. Ἕνας μάλιστα ξεπέρασε κάθε ὅριο. Οἱ ἀξιωματοῦχοι τοῦ Ἰουστινιανοῦ ἀπηύδησαν καί ἔλεγαν: Τί θά κάνουμε μ᾿ αὐτόν; Εἶχαν, ὅμως, πληροφορηθῆ ὅτι ὁ ὑπ᾿ ὄψιν οἰκοπεδοῦχος εἶχε μεγάλη ἀδυναμία στίς ἱπποδρομίες καί στά στοιχήματα· σήμερα, θά λέγαμε στό προπό! Ὁπότε, βρῆκαν μιά ἀσήμαντη ἀφορμή, τάχα γιά φορολογικά ζητήματα, καί τόν φυλάκισαν, τήν παραμονή ἑνός μεγάλου ἀγῶνα ἱπποδρομιῶν, ἑνός.... ντέρμπυ! Αὐτός, τότε, ἄρχισε νά χτυπιέται καί νά οὐρλιάζει μέσα στή φυλακή:
-Βγάλτε με ἀπό ᾿δῶ μέσα, ἐλευθερῶστε με καί πάρτε τό οἰκόπεδο σ᾿ ὅποια τιμή θέλετε. Ἀκόμη καί δωρεάν. Μόνο νά μή χάσω τήν ἱπποδρομία(!)
Προφανῶς, ὁ ἄνθρωπος, δέν εἶχε μέτρο διακρίσεως. Νά ξεχωρίσει τί ἀπό τά δύο ἔπρεπε νά προτιμήσει: τό συμφέρον, τό περιουσιακό καί οἰκονομικό, ἤ νά δεῖ τό ὡραῖο θέαμα μιᾶς ἱπποδρομίας, τῆς μιᾶς ἤ τῶν δύο ὡρῶν, μέ τά ἀντίστοιχα στοιχήματα. Ἀλλά, ἐπειδή ἡ ψυχή του ἦταν κολλημένη σέ ἕνα συγκεκριμένο πρᾶγμα, δέν μποροῦσε νά ξεχωρίσει τί εἶναι περισσότερο σπουδαῖο καί τί λιγότερο.
Ἔτσι, λοιπόν, καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικό εἶναι νά μποροῦμε νά ξεχωρίσουμε τί ἔχουμε μέσα μας. Ποιά εἶναι ἡ πνευματική μας κατάσταση· σέ ποιά πράγματα εἴμαστε ἀδύναμοι καί σέ ποιά ἔχουμε ἰσχυρή θέληση, προκειμένου νά κάνουμε τίς σωστές ἐπιλογές στήν ζωή μας.

4. Η ΠΟΡΕΙΑ
Ἡ δεύτερη βαθμίδα ἀφορᾶ τούς μεσαίους κατά τήν ἀρετή. Εἶναι αὐτοί πού ἔκαναν πνευματική προκοπή. Δέν εἶναι πιά ἀρχάριοι! Ἡ βαθμίδα αὐτή συνίσταται στό ἑξῆς: Νά μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά διακρίνει τό πραγματικά ἀγαθό (κυρίως ἀγαθόν), ἀπό τό φυσικό καλό καί ἀπό τό φυσικό κακό, χωρίς νά κάνει λάθος2. Εἶναι μιά μορφή ἀνώτερης γνώσης, ὅπου ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νά ξεχωρίζει, νά «διακρίνει», ποιό εἶναι τό πραγματικά καλό στήν ζωή του. Καί ποιό τό φυσικό καλό.
• Πραγματικά καλό εἶναι ἐκεῖνο πού ἔχει σχέση μέ τίς ἁμαρτίες καί μέ τίς ἀρετές. Πραγματικά ἀγαθό εἶναι ἡ ἀρετή καί ἡ ἐπιλογή της ἀπό τόν ἄνθρωπο.
• Φυσικό καλό εἶναι αὐτό πού δέν ἔχει σχέση μέ τήν ἁμαρτία καί τήν ἀρετή, ἁπλᾶ εἶναι καλό. Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά τό φυσικό κακό. Γιά παράδειγμα: μία εὔγεστη καί ὠφέλιμη γιά τόν ἄνθρωπο τροφή εἶναι φυσικό καλό. Ἀντιθέτως, μία τροφή βλαπτική γιά τόν ἄνθρωπο εἶναι φυσικό κακό.
Στήν πράξη τῆς ζωῆς, πῶς μποροῦν νά γίνουν ἀντιληπτά αὐτά τά πράγματα;
«Ἕνα νεαρό κορίτσι ἐρωτᾶ τήν εὐσεβῆ χριστιανή μητέρα του:
-Πῶς θά ἔπρεπε νά χορέψω;
Καί ἀπαντάει ἡ μητέρα.
-Νά χορέψεις μέ τέτοιο τρόπο, ὥστε νά τό ἀπολαύσεις.
Τήν κοιτάζει ἡ κοπέλα καί σκέφτεται: Τί λέει ἡ μάνα μου! Τά ἔχασε! Τῆς φάνηκαν παράξενα τά λόγια τῆς μητέρας, πού τῆς συνιστοῦσε τήν... ἀπόλαυση χωρίς καμμιά ἄλλη συμβουλή!
Ἀλλά, ἡ μητέρα συνεχίζει:
-Νά τό ἀπολαύσεις! Ὅμως, μέ τέτοιο τρόπο ὥστε, ὅταν ἐπιστρέψεις στό δωμάτιο σου, νά μπορεῖς νά ἀντικρύσεις τήν εἰκόνα τοῦ Κυρίου καί νά Τόν εὐχαριστήσεις! Καί νά μή χορέψεις μέ τρόπο πού νά ντρέπεσαι νά Τόν κοιτάξεις κατά πρόσωπο»!
Κατά συνέπεια, ἔχουμε κριτήριο ἀξιολόγησης τῶν πράξεων καί τῶν ἐνεργειῶν μας, ὅσον ἀφορᾶ τίς ἀρετές καί τίς κακίες: Τό κριτήριο αὐτό εἶναι τό πρόσωπο τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὄχι κάποια φιλοσοφία ἤ ἰδεολογία.

5. ΤΟ ΤΕΡΜΑ
Ἔτσι, φθάνουμε στήν τρίτη βαθμίδα: στήν κατανόηση τοῦ πραγματικά καλοῦ μέ τόν τρόπο τῶν τελείων, τῶν ἁγίων.
Ποιοί εἶναι οἱ τέλειοι; Αὐτοί οἱ ὁποῖοι μποροῦν νά διακρίνουν τά πράγματα, ἀπό τήν ἀνώτερη μορφή γνώσης πού ὑπάρχει μέσα τους. Ἡ ἀνώτερη αὐτή μορφή γνώσης δέν προκύπτει πλέον ἀπό τά διαβάσματά μας, τίς μελέτες μας, τίς ἱκανότητές μας ἤ ὁ,τιδήποτε ἄλλο ἀποκτοῦμε ἐμεῖς ἀπό μόνοι μας, ἀλλά ἀπό τήν ἔλλαμψη τοῦ Θεοῦ. Δηλαδή, τόν θεῖο φωτισμό3. Μέ ἀσφάλεια καί μέ βεβαιότητα, ὁ ἄνθρωπος ἀποφασίζει τί θά κάνει. Γιατί γνωρίζει τά πράγματα ἀπό τόν φωτισμό τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος φωτίζει τό νοῦ καί τήν καρδιά τοῦ διακριτικοῦ ἀνθρώπου. Συγχρόνως, ἡ θεία αὐτή ἔλλαμψη τόν βοηθᾶ νά γίνει λυχνάρι γιά νά φωτίσει, πολλές φορές, καί τά σκοτεινά σημεῖα τῆς ψυχῆς τῶν ἄλλων ἀνθρώπων. Ἔτσι ἐξηγεῖται πῶς ὁ τάδε ἅγιος εἶναι διακριτικός καί γνωρίζει τί ὑπάρχει μέσα στήν ψυχή τοῦ κάθε ἀνθρώπου.

6. ΤΟ ΑΚΛΟΝΗΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ
Γιά νά λειτουργήσει σωστά τό χάρισμα τῆς διακρίσεως χρειάζεται τὀ σωστό θεμέλιο.
Ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης, στήν πρώτη του Καθολική ἐπιστολή, λέει4:
-Πῶς μπορεῖτε νά γνωρίζετε ἐάν ἕνας ἄνθρωπος ἔχει τό πνεῦμα τοῦ Θεοῦ;
Ἐάν αὐτός ἄνθρωπος ὁμολογεῖ - διακηρύττει ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός εἶναι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ὁ ὁποῖος ἀληθινά ἔγινε ἄνθρωπος, τότε ἔχει τό πνεῦμα τοῦ Θεοῦ.
Καί κάθε ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δέν ὁμολογεῖ, δέν διακηρύττει μέ ὅλες του τίς πνευματικές δυνάμεις ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός εἶναι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ὁ ὁποῖος ἀληθινά ἔγινε ἄνθρωπος, αὐτός δέν ἔχει τό πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, ἀλλά τό πνεῦμα τοῦ ἀντιχρίστου.
Χωρίς αὐτήν τήν μέγιστη μοναδική ἀλήθεια, βαδίζουμε σέ δρόμους πλάνης καί κυριολεκτικῆς ἀθεΐας.

7. Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
Σ᾿ ὅλον αὐτόν τόν ἀγώνα γιά τήν ἀπόκτηση τῆς διακρίσεως, μεγάλο ρόλο παίζει ὁ χαρακτήρας.
Ὑπάρχει μεγάλη ποικιλία χαρακτήρων5:
• Ἕνας ἄνθρωπος, ἀπό τή φύση του, εἶναι ἥσυχος· δέν θυμώνει εὔκολα. Δέν καυγαδίζει, δέν ὀργίζεται. Γενικῶς, δέν ἐμπλέκεται σέ περιπέτειες σύγκρουσης μέ τούς ἄλλους ἀνθρώπους· καί αὐτό τό καταφέρνει χωρίς μεγάλη δυσκολία.

• Κάποιος ἄλλος, ὅμως, εἶναι ἀκριβῶς τό ἀντίθετο. Θυμώνει εὔκολα! Αὐτός, γιά νά νικήσει τόν θυμό καί τήν ὁργή, πρέπει νά ἀγωνιστεῖ πολύ περισσότερο, ἀπ᾿ ὅτι ὁ πρῶτος πού ἀπό φυσικοῦ του εἶναι, χαμηλῶν τόνων, ἤπιος ἄνθρωπος.
Ἐγώ, λέει ὁ ὅσιος Ἰωάννης, ἀποδέχομαι τόν ἄνθρωπο ἐκεῖνο ὁ ὁποῖος, ἄν καί ἀπό τή φύση του ἦταν σκληρός, ἐγωϊστής, θυμώδης καί βίαιος, μπόρεσε ὅλα αὐτά νά τά μεταστρέψει σέ ἀρετές. Καί αὐτό τό ἐπέτυχε πηγαίνοντας ἀντίθετα στά φυσικά του χαρακτηριστικά.
Βέβαια, πολλά ἀπό τά προσωπικά στοιχεῖα τοῦ καθενός μας διαμορφώνονται καί ἀπό τήν ἐπίδραση ἐξωτερικῶν ἤ ἐσωτερικῶν παραγόντων.
Τέτοιοι παράγοντες διαμόρφωσης τοῦ χαρακτήρα μας εἶναι6:
• Ἡ ἀνατροφή. Πῶς μεγάλωσε κανείς; Γνωρίζουμε πολύ καλά πόσο οἱ γονεῖς καί οἱ δάσκαλοι μποροῦν νά ἐπιδράσουν στή διαμόρφωση τοῦ χαρακτῆρα ἑνός παιδιοῦ.

--- Τά παιδιά ἀντιγράφουν συμπεριφορές ἤ νοοτροπία
Ἡ εἰσαγγελέας Ξένη Δημητρίου διηγεῖται τό περιστατικό, πού συνέβη στά δικαστήρια, στό κέντρο τῆς Ἀθήνας. Μιά τσιγγανούλα, ἕνα κοριτσάκι 10-12 χρονῶν, τό ὁποῖο πουλοῦσε χαρτομάνδηλα καί σπίρτα ἀνεβοκατέβαινε στά δικαστήρια καί μπαινόβγαινε σέ ὅλα τά καταστήματα τῆς περιοχῆς. Τό εἶχαν μάθει ὅλοι, ἦταν ἡ μασκότ τῆς περιοχῆς. Ἡ εἰσαγγελέας ἔπιασε φιλίες, ἔκανε κουβέντα μαζί της καί συχνἀ τήν ρωτοῦσε γιά τό σπίτι, τούς γονεῖς της, τά ἀδέλφια της. «Ἔχεις ἀδελφάκια;» «Ὄχι». ἔλεγε ἡ μικρούλα. Παραξενεύτηκε ἡ εἰσαγγελέας, παιδί τσιγγάνων νά μήν ἔχει ἄλλα ἀδέλφια. Κάποια στιγμή ἡ μικρή ἀποκάλυψε τήν ἀλήθεια. Ὅλα τά ἀδελφάκια της οἱ γονεῖς της τά εἶχαν πουλήσει γιά νά ἀποκτήσουν μιά στοιχειώδη περιουσία. Ἡ μικρούλα ἦταν τό στερνοπαίδι τους καί τήν εἶχαν κρατήσει. Λέει ἡ εὐαίσθητη εἰσαγγελέας στή μικρή: «Ἐσύ ὅταν κάνεις παιδάκια τό ἴδιο θά κάνεις;» «Ὄχι , ὄχι», λέει ἡ μικρή «ἐγώ θά κρατήσω ὅλα μου τά παιδιά. Μόνο... (σκέφτηκε λίγο) ἕνα θά πουλήσω γιά νά ἀγοράσω ἕνα Datsun(!)».

--- Ἄς γίνουμε δάσκαλοι!
Μπορεῖ ἕνας πατέρας, μιά μητέρα, κάποιος ἀπό ἐμᾶς, νά μήν εἶναι ὁ ἴδιος μέ τά ἔργα του καί μέ τή ζωή του φορέας τοῦ πνεύματος τῶν ἀρετῶν. Τί πρέπει νά γίνει; Ἀπαντᾶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης:
«Ἐάν μερικοί τυραννοῦνται ἀπό προηγούμενες ἁμαρτίες, πάθη, ὅμως μποροῦν νά διδάξουν ἔστω μέ ἁπλό λόγο, γνωρίζουν δηλαδή ποιό εἶναι τό σωστό, ἄς τό διδάξουν. Διότι, κάποτε ἀπό ντροπή πρός τόν ἑαυτό τους ἴσως ἀποφασίσουν νά διορθωθοῦν καί οἱ ἴδιοι. Καί θά γίνει σ᾿ αὐτούς ἐκεῖνο πού εἶδα σέ μερικούς ἀνθρώπους πού εἶναι βουτηγμένοι στό βοῦρκο καί στή λάσπη· καί σ᾿ αὐτή τήν κατάσταση ὄντας, νά περιγράφουν στούς διερχομένους τόν τρόπο τῆς καταπτώσεως τους. Καί νά τούς δίνουν ὁδηγίες πῶς νά γλυτώσουν, νά μήν πέσουν στήν λάσπη, δηλαδή στόν ἴδιο βοῦρκο» .
Αὐτή ἀκριβῶς ἡ ἀντιμετώπιση, ὅσο καί ἄν φαίνεται λίγο παράξενη, υἱοθετεῖται ἀπό τήν σύγχρονη ἰατρική καί ψυχολογία. Καί νά ἕνα παράδειγμα τοῦ πῶς τελικά ἀκολουθοῦμε τήν πνευματική πείρα τῶν ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας.
Ἔχει κυκλοφορήσει ἕνα φυλλάδιο πού ἀφορᾶ τό κάπνισμα σέ σχέση μέ τά παιδιά. Τό ἔχει γράψει ἡ καθηγήτρια τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν Ξυπολιτᾶ - Ζαχαριάδη. Λέει ἐκεῖ σέ μιά παράγραφο:
‘’Ὅταν τό παιδί σας σᾶς πεῖ «ἐσύ καπνίζεις, γιατί ὄχι καί ἐγώ;», τί θά τοῦ πεῖτε; Ἐξηγεῖστε του ὅτι κάθε φορά πού καπνίζετε εὔχεσθε νά μήν τό εἴχατε ἀρχίσει ποτέ. Εἶναι μιά καλή εὐκαιρία νά κουβεντιάσετε γιά τόν ἐθισμό πού προκαλεῖ ἡ νικοτίνη. Καί, προβάλλοντας τό προσωπικό σας παράδειγμα, νά ἐνισχύσετε τό παιδί σας ἐνάντια σέ κάθε ἐθισμό’’.
Καί καταλήγει ἡ καθηγήτρια:
«Ὅμως ἡ εὐθύνη σας ὡς γονιῶν εἶναι μεγάλη· καιρός, λοιπόν, νά προσπαθήσετε σοβαρά νά κόψετε τό τσιγάρο»! 7
Καθόλου δέν διαφέρουν οἱ παραπάνω συμβουλές ἀπό ἐκεῖνες πού δίνει ὁ ἅγιος Ἰωάννης.

--- Τό ἅγιο παράδειγμα
Ἔλεγε, μεγάλος πιά, ὁ ἅγιος Σιλουανός ὁ Ἀθωνίτης:
«Ἐγώ στά μέτρα τοῦ πατέρα μου δέν ἔφθασα. Ἐκεῖνος ἦταν ἐντελῶς ἀγράμματος καί ἔλεγε ἀκόμη καί τό ‘’Πάτερ ἡμῶν’’ μέ λάθη. Τό ἔμαθε ἀκούγοντάς το στήν ἐκκλησία».
Ἡ οἰκογένεια τοῦ Σιλουανοῦ ἦταν πολυμελής. Κάποια φορά δουλεύανε στό χωράφι τά παιδιά καί οἱ γονεῖς. Ἦταν ἡ σειρά τοῦ νεαροῦ, τότε εἰκοσάχρονου, Σιλουανοῦ νά μαγειρέψει· καί τούς ἔφτιαξε ἡμέρα Παρασκευή, χοιρινό! Ἔφαγαν ὅλοι. Πέρασε μισός χρόνος· τόν χειμώνα μιά ἡμέρα ἑορτῆς λέει ὁ πατέρας στόν Σιλουανό μέ ἕνα καλωσυνάτο χαμόγελο:
«-Θυμᾶσαι, παιδί μου πῶς μᾶς ἔβρασες χοιρινό κρέας στό χωράφι; Ἦταν Παρασκευή ξέρεις καί τό ἔτρωγα σάν νά ἦταν πτῶμα.
-Καί γιατί δέν μοῦ εἶπες τίποτε;
-Δέν ἤθελα παιδί μου, νά σέ συγχύσω».
Περίμενε νά περάσουν μῆνες, νά ἔρθει ἡ κατάλληλη εὐκαιρία γιά νά τοῦ κάνει τήν παρατήρηση. Ἔλεγε, λοιπόν, ὁ ἅγιος Σιλουανός: «Νά, τέτοιο πνευματικό πατέρα θά ἤθελα νά ἔχω: Ποτέ δέ θύμωνε· καί ἦταν πάντοτε μετρημένος καί ἥσυχος ἄνθρωπος»7.
• Ἡ συναναστροφή. Εἶναι γνωστό τό παλαιό γνωμικό: «Φθείρουσιν ἤθη χρηστά ὁμιλίαι κακαί»8. Οἱ κακές συναναστροφές καταστρέφουν τά καλά ἤθη. Καί μποροῦν οἱ κακές παρέες, νά καταστρέψουν ἕναν ἄνθρωπο ὁλοκληρωτικά.
• Ἡ διεστραμμένη ψυχή. Πολλές φορές καί μόνο αὐτή εἶναι ἀρκετή γιά νά καταστρέψει ἕναν ἄνθρωπο, πνευματικά καί μερικές φορές καί σωματικά. Ὅποιος γλύτωσε ἀπό τήν κακή ἀνατροφή καί ἀπό τήν κακή συναναστροφή, μπορεῖ νά γλυτώσει καί ἀπό τό τρίτο, τήν διαστροφή τῆς ψυχῆς.
Ὅποιος, ὅμως, ἔχει διεστραμμένη ψυχή, σέ ὁποιοδήποτε τόπο δέν θά κάνει προκοπή. Μή ξεχνᾶτε, λέει ὁ ἅγιος Ἰωάννης, ὅτι ἀσφαλέστερος, γιά τήν ἀρετή, τόπος ἀπό τόν οὐρανό δέν ὑπάρχει. Καί ὅμως ἀπό ἐκεῖ, ἀπό τόν ἀσφαλῆ αὐτό τόπο τῆς ἀρετῆς, ἔπεσε ὁ διάβολος. Γιατί; Διότι διεστράφη πνευματικά ἀπό τήν παράλογη ὑπερηφάνεια.

8. ΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΑ!
Ἐκεῖνος πού δέν ἔλαβε τό θεϊκό αὐτό χάρισμα τῆς διακρίσεως, γιατί, πραγματικά, πρόκειται γιά θεϊκό χάρισμα, στή μορφή τοῦ φωτισμοῦ ἀπό τό Θεό, μετέχει κάπως στό χάρισμα αύτό; Καί ἄν μετέχει στό χάρισμα, πῶς, πότε καί σέ τί βαθμό μετέχει;
‘’Ἀπαντάει ὁ ὅσιος Πέτρος ὁ Δαμασκηνός9: «Αὐτός πού δέν ἔλαβε τό χάρισμα τοῦτο, ὀφείλει καθόλου νά μήν «στήσει» (=κρατήσει) νόημα (=σκέψη) ἤ λόγο ἤ ἔργο, ἄν δέν ἐρωτήσει· ἀλλοιῶς δέν μπορεῖ νά φθάσει (=νά ἀνεβεῖ) στήν ἀληθινή διάκριση».
Τά λόγια αὐτά μᾶς λένε:
Ὁ ἄνθρωπος, πού δέν ἔχει λάβει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, «οὐ δύναται στῆσαι», δέν ἔχει δικαίωμα νά θεωρήσει σωστό καί ἔγκυρο, οὔτε λόγο του, οὔτε ἔργο του, οὔτε σκέψη του. Δέν μπορεῖ νά στηριχθῆ σ᾿ αὐτά. Ἄν θέλει νά ἐνεργεῖ μέ διάκριση, σωστά, ὀφείλει νά ἐρωτάει. Ποιόν; Τόν πνευματικό του πατέρα. Μετά ὅμως τήν «ἐρώτηση», δέν ἔχει «δικαίωμα» πιά νά «στήνει» οὔτε τόν λόγον οὔτε τό ἔργο οὔτε τό νόημά του. Μέ ἄλλα λόγια ἔχει χρέος νά θεωρεῖ τήν ἀπάντηση ἀδιαμφισβήτητη. Καί τήν διαδικασία ἐρώτησης - ἀπάντησης ἔχει χρέος νά τήν θεωρεῖ σάν τρόπο, μέ τόν ὁποῖο λειτουργεῖ τό θεῖο χάρισμα τῆς διάκρισης.

Ἡ ἐρώτηση πρός τόν πνευματικό πατέρα (ἄν γίνεται σωστά), καί ἡ ἀποδοχή τῆς ἀπάντησης (ἄν γίνεται σωστά), ἀναπληρώνουν ἀπό πρακτική πλευρά τό χάρισμα τῆς διάκρισης· τό θεῖο καί μέγιστο τῆς χάριτος δῶρο· καί ἀπό ἄποψη ἀποτελεσμάτων ἐξισώνουν ἐκεῖνον πού δέν τό ἔλαβε, μέ ἐκεῖνον πού τό ἔλαβε.
Θά μποροῦσε λοιπόν νά πεῖ κανείς, ὅτι: ἡ ὑπακοή (στά πνευματικά ζητήματα γιά τόν ἄνθρωπο πού ζεῖ στόν κόσμο, γιά τό μοναχό σέ ὅλα τά ζητήματα) εἶναι μία ἀφανής μορφή λειτουργίας τοῦ θείου χαρίσματος τῆς διάκρισης· καί ὅποιος ἔχει ὑπακοή, ἔχει τό θεῖο χάρισμα τῆς διάκρισης.
Καί ἔτσι γιά ἐκεῖνον πού ὑποτάσσεται μέ ἀγαθή πρόθεση στούς θεσμούς τῆς Ἐκκλησίας μένει μέγα καί ὑπερθαύμαστο τό χάρισμα τῆς διάκρισης.
Καί ἔτσι μακαρίζεται καί ὁ χαρισματοῦχος ἅγιος (Νικόλαος, Μ. Βασίλειος, Μ. Ἀντώνιος καί ἀμέτρητοι ἄλλοι) καί ὁ ληστής καί ἡ πόρνη καί ὁ τελώνης’’10.

 

 ______________________________________________________________________________________________________________________________

1 Ἰωάννου Σιναΐτου Κλῖμαξ, Λόγος 26, Περί Διακρίσεως λογισμῶν α΄, ἔκδ. ΑΣΤΕΡΟΣ, 1979, Ἀθήνα σελ. 124.

2 ὅ.π. σελ. 124 3

3 ὅ.π. σελ. 124 4

4 Α΄ Ἰωάν. 4, 2-3.
5 Κλῖμαξ, ὅ.π., Α΄ Περί διακρίσεως λογισμῶν καί παθῶν καί ἀρετῶν, κβ΄, σελ. 127. 5

6 Κλῖμαξ, ὅ.π. Β΄ Περί διακρίσεως εὐδιακρίτου, ι΄, σελ. 138. 6

7 Ὁ Γέρων Σιλουανός, ὅ.π. σελ. 14.
8 Α΄ Κορ. 15,33 (Μενάνδρου, Ἀποσπάσματα, 218.1) 8

9 Ὁσίου Πέτρου, περί Διακρίσεως ἀληθοῦς, Φιλοκαλία, ἔκδ. ΑΣΤΕΡΟΣ, τ. Γ΄, Ἀθήνα, 1982, σελ. 71,33 – 72,3. 9

10 Νικηφόρου Καλλίστου Ξανθοπούλου, Ἐξήγησις Σύντομος εἰς τήν Κλίμακα τοῦ Ἰωάνου, ἔκδ. Ἱ. Μ. Νικοπόλεως, Πρέβεζα 2002, σελ. 390. 10

Μια παραγωγή 2014® Ergobyte Πληροφορική Α.Ε.