Tο παιχνίδι σήμερα, καθρέφτης των αντεστραμμένων αξιών



Να  ρωτά κανείς γιατί παίζει το παιδί , είναι σαν να ρωτά γιατί είναι παιδί. Δεν είναι δυνατόν να φανταστούμε  τη  παιδική ηλικία χωρίς τη χαρά του παιχνιδιού.                       
       Αυτό είναι η εργασία του, το καλό, το καθήκον, το ιδεώδες της ζωής, η μόνη ατμόσφαιρα στην οποία αναπνέει φυσιολογικά και επομένως δρα.
   To  παιχνίδι  προετοιμάζει για τη ζωή. Όταν ένα παιδί παίζει με το χώμα, σκάβει, υψώνει όρη , χαράζει δρόμους, πλάθει με  τη λάσπη. Αυτό δεν είναι ολόκληρη η ιστορία της δημιουργίας μπρος στα μάτια μας;                                                                                                                                                
    Ένα παιδί που δεν ξέρει να παίξει είναι ένας μικρός γέρος και αργότερα θα είναι ένας μεγάλος που δεν θα ξέρει να σκέπτεται.       
     Κάθε παιδί είναι διαφορετικό και για κάθε παιδί υπάρχει ένα κλειδί. Είναι απλό να ανακαλύψεις αυτό το κλειδί παρακολουθώντας το παιδί σου κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού.   
    Μένουμε έκπληκτοι πολλές φορές με τη σοβαρότητα των παιδιών που αφοσιώνονται στο παιχνίδι.
  Γιατί είναι τόσο σοβαρά την ώρα αυτή; Γιατί  ξυπνά η συνείδησή τους, ανακαλύπτουν το νόημα της ζωής, τα συναισθήματά τους, τις δραστηριότητες που το απελευθερώνουν ,το ταλέντο του.
Η μίμηση είναι μια πλατειά λεωφόρος για τη μάθηση  και το μικρό παιδί έχει ανάγκη από παιχνίδια που θα του δώσουν την ευκαιρία να τα χρησιμοποιήσει όπως το ίδιο θέλει , γι' αυτό πρέπει να είναι ανάλογα με τη δεκτικότητα και την ηλικία του παιδιού.
    Η περιέργεια επίσης είναι μια πείνα για το παιδί. Το έμφυτό του το οδηγεί να εξερευνά και να εξετάζει για να ανακαλύψει πως εργάζονται τα αντικείμενα και να τα κάνει να δουλεύουν γι ' αυτό. Η γοητεία του  κόσμου γύρω του είναι ακαταμάχητη. Ψηλαφίζει , αφουγκράζεται , δοκιμάζει ό,τι βρίσκει γύρω του.
     Μόνο τα παιδιά μπορούν και παίζουν ατελείωτα με πέτρες, ξύλα ,ή άχρηστα για τους μεγάλους πράγματα όπως π.χ. ένα κουτί παπουτσιών που γίνεται κάστρο ή κουκλόσπιτο, χωρίς να κουράζονται.
    Παίζοντας το παιδί μας νοιώθει ευθυμία ,χαρά , γελά , ξεφωνίζει ,δημιουργεί, απολαμβάνει, παθιάζεται με κάτι, ελευθερώνεται.
   Οι επιστήμονες λένε πως ''η παιδική ηλικία υπάρχει ακριβώς για να παίζει ο άνθρωπος ''.
  Υπάρχει άραγε διαφορά στο παιχνίδι των προηγούμενων χρόνων ;Μια πρώτη απάντηση αφορά τους χώρους στους οποίους μπορεί και παίζει ένα παιδί. Παλιότερα τα μικρά παιδιά έπαιζαν έξω, στην δροσιά ενός λιβαδιού , στη σκιά ενός δέντρου, στην καυτή άμμο. Τώρα περιορίζονται στους τέσσερις τοίχους του δωματίου τους ή στους ειδικά διαμορφωμένους  παιδότοπους .Τα όρια της ελευθερίας έχουν στενέψει κατά συνέπεια μπαίνουν όρια στη φαντασία και στη δημιουργικότητα.
  Λυπηρό το φαινόμενο να προτιμούν οι γείτονες τις κόρνες των αυτοκινήτων, τους θορύβους της πεζής μας καθημερινότητας  από τα χαρούμενα ξεφωνητά που γέμιζαν άλλοτε τους δρόμους και τις πλατείες.
 
  Είσαι πατέρας  ή μητέρα. Έχεις γυρίσει στο σπίτι κουρασμένος από τη δουλειά .Το παιδί ή τα παιδιά σου παίζουν. ''Σταματείστε πια , με ξεκουφάνατε''.''Τέρμα το παιχνίδι, ώρα για διάβασμα''. ''Πού τον χάνεις πού τον βρίσκεις όλο με τα παιχνίδια του''. Αυτά κι άλλα πολλά είναι όσα λέμε συχνά πυκνά οι γονείς κατά τη διάρκεια μιας κουραστικής ημέρας.
  Όταν ρωτήθηκε  ένας αριθμός παιδιών για το πότε περνούν καλύτερα τη μέρα τους , η πλειοψηφία απάντησε ''Όταν η μαμά ή ο μπαμπάς μου λένε  Έλα να παίξεις μαζί μου".
  Ναι, η ζωή χρειάζεται το παιχνίδι. Η λέξη παιχνίδι σχετίζεται με τη λέξη παιδί άρα με τη λέξη παιδία με ι δηλαδή την παιδική ηλικία, το παιδαριώδες με τη λέξη παιδιά δηλ. την αστειότητα, το παιχνίδισμα αλλά και με τη λέξη παιδεία με ει δηλαδή την άσκηση , την ανατροφή, την εκπαίδευση, την  μόρφωση και συνεπώς με τον πολιτισμό ως τρόπο ζωής που μαθαίνεται με το παράδειγμα και την πράξη.
  '' Άφησε τα παιδιά να παίζουν και αναμίγνυε επιδέξια το τερπνό με το διδακτικό και ωφέλιμο''.
  Άραγε τα παιχνίδια στην εποχή μας είναι ωφέλιμα;
     Ο καθηγητής Ψυχολογίας στο Χάρβαρντ ΣΕΛΤΟΝ ΧΟΥΑΙΤ  γράφει '' Το παιχνίδι ...προσφέρει στο παιδί ακατέργαστο υλικό όπου μπορεί να χτίσει  τους προσωπικούς του στόχους και αξίες.''
  Οι κοινωνιολόγοι υποστηρίζουν ότι τα παιχνίδια είναι στοιχεία που διαμορφώνουν τόσο την ηθική του παιδιού όσο και τα ήθη της κοινωνίας. Από τα τρία χρόνια του  και στη συνέχεια κατά τη διάρκεια της πρώτης σχολικής ηλικίας αρχίζει να αποκτά συνείδηση μιας πρώτης ηθικής η οποία διέπει τον κόσμο γύρω του. Αυτή την ηθική θα προσπαθήσει να κατανοήσει και στοιχεία της θα γίνουν πρότυπα στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του .  Άρα το χέρι που κουνάει την κούνια του παιδιού είναι το χέρι που κουνάει τον κόσμο όλο.
  Ο γονιός είναι εκείνος που θα  αγοράσει άφθονα παιχνίδια που προσφέρονται για να υποκαταστήσουν το ενδιαφέρον και το χρόνο που πρέπει να περάσει αυτός με το παιδί του. Η αφθονία όμως αυτή είναι    τόσο άχρηστη όσο το περιττό φαγητό. Θα έδινε ποτέ κανείς στο παιδί του βλαβερή ποσότητα ή ποιότητα φαγητού; Ασφαλώς και όχι. Γιατί τότε αγοράζουμε πολλά παιχνίδια στο παιδί μας; Είναι σαν να φωνάζουμε ''Με συγχωρείς που είμαι τόσο απασχολημένος, αλλά θα επανορθώσω μ' αυτό και μ' αυτό και μ' αυτό το παιχνίδι''. Όταν πάλι το παιδί κουβαλάει τα παιχνίδια του στο χώρο που βρίσκονται οι γονείς π.χ. το σαλόνι είναι σαν να τους φωνάζει '' Δεν θα θέλατε να παίξετε μαζί μου ;'' Έχει ανάγκη τουλάχιστον της παρουσίας τους , έστω μόνο ενός γονεϊκού βλέμματος.      




  Έτσι λοιπόν σιγά-σιγά το ομαδικό παιχνίδι γονιών με παιδιά ή παιδιού με άλλα παιδιά αντικαθίσταται από το μοναχικό καθαρά βιομηχανικό παιχνίδι. Αν το παιδί παίζει κλεισμένο στο δωμάτιό του έχει μπει σ' ένα  μονόδρομο. Του λέμε ''παίξε'' αλλά μ' αυτό που σου βάζω στο χέρι καλό ή κακό, ενδιαφέρον ή μη, παίξε κι άσε με ήσυχο...
   Κάποιοι γονείς διαμαρτυρήθηκαν λέγοντας ότι δεν αποφασίζουν αυτοί για τα παιχνίδια των παιδιών αλλά αφήνουν στο όνομα πάντα της δημοκρατίας τα παιδιά να επιλέγουν. Δηλαδή ομολογούν πως την ευθύνη την έχει ένα μικρό αθώο, ανώριμο και με σαφή έλλειψη γνώσεων, παιδί.
  Αφήνουν λοιπόν την ψυχή του παιδιού τους να τη διαμορφώνει η διαφήμιση, η τηλεόραση, ο συμμαθητής, η πολυεθνική εταιρεία που για καθαρά κερδοσκοπικούς λόγους και όχι μόνο θα προβάλλει αυτό ή το άλλο παιχνίδι. Βλέπουν το πρόβλημα ή όχι; Αντιλαμβάνονται την δική τους ευθύνη;
   Ποιο είναι άραγε το κακό και ποιο το καλό παιχνίδι; Είναι επιβλαβές  αν δεν αφήνει χώρο στην φαντασία, αν τα πάντα έχουν προβλεφθεί για να απαντηθούν εκ των προτέρων τα ερωτήματα που θα θέσει στον εαυτό του το παιδί μας, αν δεν μπορεί να παρεκκλίνει, να ανατραπεί, να μεταμορφωθεί .
  Αντιστρόφως το καλό παιχνίδι προσφέρεται για πολλές χρήσεις, για έναν ή για πολλούς , μπορεί να μεταμορφωθεί και να αλλάξει κατά τη  βούληση του παιδιού. Όταν μπαίνει στο σπίτι η μόδα στο παιχνίδι ακολουθούμε κι εμείς την καταναλωτική κούρσα και το παιδί θα βαρεθεί γρήγορα και θα ζητήσει το επόμενο και το επόμενο...
  Από την ψυχική υγεία και την πνευματική ακεραιότητα των σημερινών  παιδιών εξαρτάται όμως αύριο η αρμονία του κόσμου τους. Όσοι λοιπόν κατασκευάζουν τα παιδικά παιχνίδια και όσοι τα βάζουν στα χέρια των παιδιών επιθυμούν αυτή την αρμονία .Ο χριστιανός που αναπνέει την αρμονία που χαρίζει ο Θεός σίγουρα το επιθυμεί.
  Οι διαπιστώσεις που θα ακολουθήσουν σχετικά με το σημερινό παιχνίδι θα μας δείξουν την σωστή πορεία.
   Τι παιχνίδια έχει το παιδί στη διάθεσή του; α ) παιχνίδια βίας , ερωτισμού και σεξ, όλα ταυτισμένα απόλυτα με κινούμενα σχέδια ή ταινίες. Δεν ζητά πια το κοριτσάκι μια κούκλα, επιλέγει μια ΒΑΡΒΙΕ δηλαδή μια καλλονή και όχι ένα βρέφος ,μια ώριμη γυναίκα. Παίζει, όχι ενσαρκώνοντας το ρόλο της μικρής μαμάς που ντύνει, χτενίζει ή αλλάζει το μωρό της αλλά βάφει, χτενίζει και μακιγιάρει, ντύνει σύμφωνα με τη μόδα και χρησιμοποιεί μεγαλίστικους διαλόγους. Μεγαλώνει έτσι με το πρότυπο της πιο όμορφης και θελκτικής γυναίκας και αντίστοιχα του πιο εύρωστου και καλογυμνασμένου άνδρα.
  Αν αργότερα δεν πραγματοποιηθούν οι φαντασιώσεις του τύπου - είμαι κομψή -πλούσια - έχω πολλά ρούχα -έχω ένα όμορφο αγόρι σαν τον ΚΕΝ -έχω το πανάκριβο σπίτι της ΒΑΡΒΙΕ -τα παιδιά , ενήλικες πια απογοητεύονται από τη ζωή και δυστυχούν .
  Τραγική η διαπίστωση ότι οι πολύ λεπτές κούκλες έχουν αυξήσει τον αριθμό των παιδιών με ανορεξία.
   Στο παιχνίδι ,το παιδί υπερβαίνει τη μέση ηλικία του, την καθημερινή του συμπεριφορά. Μοιάζει σαν να γίνεται ένα κεφάλι ψηλότερο . Το παιχνίδι εμπεριέχει όλες τις αναπτυξιακές τάσεις σε συμπυκνωμένη μορφή και αποτελεί αυτό καθ ' αυτό μια μείζονα πηγή ανάπτυξης. (VYGOTSKY )
  Το παιδί μας λοιπόν είναι ικανό να μιμηθεί πράξεις που υπερβαίνουν τις δυνατότητές του, αλλά όχι απεριόριστα. Μερικοί γονείς βολεύονται με το επιχείρημα ότι τα σημερινά παιδιά ωριμάζουν πιο γρήγορα. Αυτό αποτελεί  τεράστια πλάνη. Τα σημερινά  παιδιά είναι αναμφισβήτητα  πιο ενημερωμένα , αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι και πιο ώριμα  κάτι που έχει σχέση με τη βιολογική τους ανάπτυξη .
   Το παιδί μιμείται, φαντάζεται και προσπαθεί να κάνει πραγματικότητα  αυτό το πρότυπο. Αν δε οι γονείς του έχουν την ατυχία να είναι απλοί εργαζόμενοι άνθρωποι με άλλα ενδιαφέροντα τα οποία δεν ταυτίζονται με εκείνα που προβάλλουν τα παιχνίδια το παιδί παθαίνει σύγχυση και είναι ανικανοποίητο.
     Πολλά παιχνίδια εμπεριέχουν τη βία. Ο ήρωας επιτρέπεται να δείρει, να προκαλέσει πόνο ακόμα και να σκοτώσει. Αυτή τη βία με το παιχνίδι την κάνουμε χειροπιαστή στο παιδί μας που με την  σειρά του την κάνει βίωμα. Αρχίζει λοιπόν και παρουσιάζει αντικοινωνική συμπεριφορά, αντιδρώντας στους συνομηλίκους του με επιθετικότητα, γρονθοκοπήματα,  σπρωξίματα και απειλές. Χρησιμοποιεί είτε την σωματική είτε την λεκτική είτε την ψυχολογική βία τόσο στο σχολείο όσο και στο σπίτι. Φτάνει δε πολλές φορές να ωραιοποιεί αυτή του την συμπεριφορά και δικαιολογεί τον εαυτό του λέγοντας πως απλά παίζει άρα δικαιολογείται.
    Μελέτες επίσης έδειξαν ότι τα πολεμικά παιχνίδια έχουν περισσότερο μακροπρόθεσμα παρά βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα στην ψυχολογία του παιδιού και στη συμπεριφορά του. Ένα  επιθετικό τώρα παιδί πιθανόν να γίνει ένας απειλητικός  ενήλικας. Η συνήθεια πάλι αποτελεί έναν ακόμα κίνδυνο. Ένας 13ος  σε συνέντευξή του ομολογεί ''Βλέπει κανείς πια τόσο πολλή βία που δεν μας κάνει εντύπωση. Φοβάμαι πως αν δω κάποιον να σκοτώνεται                  στ' αλήθεια δεν θα αισθανθώ τίποτε, ούτε φόβο ούτε λύπη'.
  Υπάρχει τρόπος να σώσουμε τα παιδιά μας; Ασφαλώς και υπάρχει. Θα το διδάξουμε πως το μίσος, η εκδίκηση, ο πόλεμος φέρνει μόνο δυστυχία και θλίψη. Αν όμως μάθει να αγαπά και να συγχωρεί όπως μας αγαπά και μας συγχωρεί ο Θεός τότε Θα είναι το παιδί μας δημιουργικό στο καλό και χαριτωμένο. β)Υπάρχουν παιχνίδια τα οποία τονίζουν ήρωες με υπερφυσικές  και πέραν από κάθε λογική δυνάμεις. Μέσα       σ' αυτά γίνεται αντικατάσταση της παντοδυναμίας του Θεού Δημιουργού με άλλα φανταστικά πρόσωπα. Παρουσιάζονται δυνάμεις που τάχα κυβερνούν τον  σύμπαν, τους ανθρώπους δυνάμεις που επεμβαίνουν και καθορίζουν τις τύχες μας.
  Ο Σούπερμαν, ο Μπάτμαν, οι Εξωγήινοι όλοι συνδεδεμένοι με κόμικς ή κινηματογραφικές ταινίες έχουν γίνει ήδη παιχνίδια.
   Το παιδί μας αποκτά σιγά-σιγά την πεποίθηση πως υπάρχουν δυνάμεις για τους καλούς και τους κακούς πού έχουν τον πλήρη έλεγχο των πράξεών τους. Καταργείται λοιπόν η ελεύθερη έκφραση της βούλησης του παιδιού αρχίζει να ζει μέσα στον τρόμο, έχει εφιάλτες γιατί νοιώθει πως κάποιος ή κάτι το απειλεί συνεχώς.
  Αρχίζει να αναζητά τη λύση προβληματικών καταστάσεων μέσα από τεχνικές χρήσης μαγικών δυνάμεων, υπερφυσικών ρομπότ ή τεράτων. Η απουσία του Θεού και η στέρηση της ελευθερίας της ανθρώπινης σκέψης είναι ανατριχιαστική αν αναλογιστούμε ότι δίνουμε μπροστά στα παιδικά μάτια ανθρωποειδείς ή εξωγήινες φανταστικές υπάρξεις.   
    Αυτές λοιπόν το παιδί θα θαυμάσει, μ'αυτές θα θελήσει να ταυτιστεί, θα τις μιμηθεί και μέσα από τις δικές τους συμπεριφορές και ενέργειες θα διαπλάσει την συμπεριφορά του και το χαρακτήρα του.
   γ) Τέλος θα αναφερθούμε στα παιχνίδια που υποκρύπτουν αποκρυφιστικά σύμβολα ή  μηνύματα. Αυτά εικονίζουν όντα με σώματα που απαρτίζονται από φανταστικά ή μυθολογικά σιδερένια μέλη με ή χωρίς κέρατα, με δύο ή τρία μάτια που πετούν φωτιές, με χρώματα σκληρά κυρίως μαύρο ή πράσινο σκούρο, υπεράνθρωπους με εξωγκωμένα  μέλη, νυχτερίδες, φίδια ή νεκροκεφαλές. Ακόμη και στα ρούχα ή τα παπούτσια των μικρών παιδιών τυπώνονται αυτές οι αποκρουστικές παραστάσεις. Το παιδί έχει λοιπόν συνεχώς μπροστά στα μάτια του αυτές τις εικόνες και στα αυτιά του ηχούν μέσα από τα ηλεκτρονικά του παιχνίδια μαγικές φράσεις .Αυτό τον κόσμο που βασίζεται στα μαγικά φίλτρα, στις μαγικές κραυγές τον δείχνουμε μέσα από το παιχνίδι στο παιδί και το μυούμε έτσι στον αποκρυφισμό.
   Αντί λοιπόν να καλλιεργήσει τη νόηση, το  ταλέντο και την εξυπνάδα του, τα συναισθήματά του και την αγάπη εξυψώνει και θεοποιεί το κακό και το μοχθηρό. Αρχίζει μέσα του η σύγκρουση και η σύγχυση. Αδυνατεί πια να διακρίνει το καλό ή το κακό σαν δύο εντελώς διαφορετικές καταστάσεις και πιστεύει πως το συμφέρει να γίνει οπαδός του κακού αφού αυτό υπερισχύει και μένει ατιμώρητο.
  Αυτό που τίθεται υπό συζήτηση μέσω του παιχνιδιού είναι το νόημα των αξιών .Το παιχνίδι προσαρμόζεται στην αντιπροσώπευση του παιδιού μέσα στην κοινωνία μας. Σήμερα το παιδί σκιαγραφείται με ορισμένα χαρακτηριστικά ή συμπτώματα . Περιγράφεται αρκετές φορές ως ανικανοποίητο   ασταθές  ή υπερδραστήριο .

   Είναι φανερό ότι τα παιχνίδια έχουν εξελιχθεί σε μηχανισμό ελέγχου της ελεύθερης βούλησης του παιδιού. Δεν μένει τίποτε άλλο παρά η αντίδρασή μας και η δράση μας.
  Ο  Χριστός μας, είπε "'Αφετε τα παιδία ελθείν προς με και μη κωλύετε αυτά...''Εμείς όλοι όσοι τα αγαπάμε ας μην μπαίνουμε εμπόδιο στην πορεία τους προς το Χριστό.
   Κλείνοντας ας σημειώσουμε επιγραμματικά  ότι το παιδικό παιχνίδι θα πρέπει
1) Να διδάσκει και να ψυχαγωγεί.
2)Να προωθεί τη δημιουργική έκφραση συναισθημάτων, σκέψεων και ιδεών.
3)Να μην περιέχει αντι-μηνύματα και
4) Να ενισχύει τις καλές σχέσεις  με τους άλλους ανθρώπους.
  ''Το παιχνίδι αξίζει γι' αυτό που εσύ του βάζεις μέσα και όχι για κείνο που υπάρχει σ' αυτό εκ κατασκευής.
  Μαθαίνω να παίζω σημαίνει, μαθαίνω να ΖΩ...''

 

Αναρτήθηκε από : Παρασκευή Γιαρμενίτου, Δασκάλα

Μια παραγωγή 2014® Ergobyte Πληροφορική Α.Ε.