Κοινωνικά

H συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών, John Gottman


Στο βιβλίο που δημοσιεύσε ο John Gottman (καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον και πατέρας ο ίδιος) με τίτλο
 «Η συναισθηματική νοημόσυνη των παιδιών, Πως να μεγαλώσουμε παιδιά με συναισθηματική νοημοσύνη.  Ένας πρακτικός οδηγός για γονείς»,
παρουσιάζει δεδομένα από λεπτομερείς εργαστηριακές έρευνες ετών σε οικογένειες και τα παιδιά τους και τεκμηριώνει ίσως για πρώτη φορά μερικές αυτονόητες αλήθειες. Στο βιβλίο αυτό ο Gottman μιλά στους γονείς για τη συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών και την ανάπτυξη τους.
Η ουσία, λέει ο συγγραφέας, δεν είναι να επικεντρώσουμε την προσοχή μας στην κακή συμπεριφορά του παιδιού. Είναι να του δείξουμε την αγάπη μας στις δύσκολες στιγμές του, να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματα του, να το καταλάβουμε και να το βοηθήσουμε να βρει λύσεις στα προβλήματα που το απασχολούν. Οι ουσία είναι να γίνουμε εμείς οι οδηγοί και μέντορες του, να του δείξουμε τον δρόμο έτσι ώστε να πορευτεί μέσα στον δύσκολο κόσμο των συναισθημάτων. Κι αυτό μπορούμε να το πετύχουμε εφαρμόζωντας τη συναισθηματική αγωγή, μια διαδικασία που θα βοηθήσει το παιδί μας να αποκτήσει συναισθηματική νοημοσύνη.
Βασισμένο σε πολυετείς έρευνες και στην εμπειρία με εκατοντάδες γονείς, το βιβλίο αυτό μας δείχνει με πρακτικό τρόπο πως να μεγαλώνουμε συναισθηματικά υγίη και ευτυχισμένα παιδιά.
Αποσπάσματα από το βιβλίο:
1.    Από την εισαγωγή του συγγραφέα:
«Προτού γίνω πατέρας είχα εργαστεί για σχεδόν είκοσι χρόνια στον τομέα της αναπτυξιακής ψυχολογίας μελετώντας τη συναισθηματική ζωή των παιδιών. Έπρεπε όμως να έρθει στον κόσμο, το 1990, η κόρη μου η Μόρια, για να αρχίσω να κατανοώ πραγματικά της ουσία της σχέσης γονέα-παιδιού. ...Οι πολύχρονες έρευνες μου στη δυναμική της οικογένειας έδειξαν ότι οι συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις παιδιών και γονέων είναι δυνατόν να σκήσουν μακροπρόθεσμα μια ακόμη μεγαλύτερη επίδραση στην ευημερία του παιδιού. Μου κάνει εντύπωση το γεγονός ότι οι περισσότερες συμβουλές που προσφέρονται στου γονείς σήμερα αγνοούν τον κόσμο των συναισθημάτων. Αντίθετα μάλιστα βασίζονται σε θεωρίες ανατροφής των παιδιών που στρέφουν την προσοχή τους στην κακή συμπεριφορά και παραγνωρίζουν τα συναισθήματα που υποκρύπτονται πίσω από αυτήν.
Ο απώτατος όμως στόχος της ανατροφής ενός παιδιου΄δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα υπάκουο και υποχωρητικό άτομο. Οι περισσότεροι γονείς επιθυμούν πολύ περισσότερα για τα παιδιά τους. Θέλουν να αναθρέψουν ηθικά και υπεύθυνα άτομα που θα συνεισφέρουν στην κοινωνία, θα έχουν το σθένος να κάνουν τις δικές τους επιλογές στην ζωή, θα ικανοποιούνται με αυτά που πετυχαίνουν αξιοποιώντας τα ταλέντα και τις ικανότητες τους, θα χαίρονται τη ζωή και τις απολάυσεις που τους προσφέρει, θα έχουν καλές σχέσεις με τους φίλους τους, θα κάουν επιτυχημένους γάμους και τέλος θα γίνουν και τα ίδια καλοί γονείς.
Κατά τη διάρκεια των ερευνών διαπίστωσα ότι η αγάπη δεν είναι ποτέ αρκέτη. Πολλοί ζεστοί και τρυφεροί γονείς  που ενδιαφέρονταν και ασχολούνταν με τα παιδιά τους, όταν έρχονταν αντιμέτωποι με το θυμό, την λύπη και τον φόβο, ήταν ανίκανοι να πράξουν οτίδηποτε. Παρότι όμως η αγάπη από μόνη της δεν ήταν αρκετή, αν οι γονείς τη διοχέτευαν σε ορισμένες βασικές δεξιότητες τις οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για να «εκπαιδέυσουν» τα παιδιά τους στον τομέα των συναισθημάτων, θα έλυναν το πρόβλημα. Το «μυστικό» λοιπόν βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι γονείς επικοινωνούν με τα παιδιά τους όταν υπάρχει «συναισθηματική υπερθέρμανση».
Μελετήσαμε γονείς και παιδιά σε λεπτομερείς εργαστηριακές έρευνες. Παρακολουθήσαμε ακόμη πολλά παιδιά καθώς μεγάλωναν. Μετά από μια δεκαετία στο εργαστήριο μου,  η ερευνητική μου ομάδα  εντόπισε μια ομάδα γονέων οι οποίοι έκαναν πέντε πολύ απλά πράγματα όταν τα παιδιά τους ήταν συναισθηματικά φορτισμένα. Αυτά τα 5 πράγματα ονομάσαμε συναισθηματική αγωγή. Διαπιστώσαμε ότι τα παιδιά των οποίων οι γονείς εφαρμόζουν τη συναισθηματική αγωγή ακολουθούν μία τελείως διαφορετική αναπτυξιακή τροχιά απ’ότι τα παιδιά άλλων οικογενειών.
 Οι γονείς που εφαρμόζουν τη συναισθηματική αγωγή διαπλάθουν παιδιά τα οποία στη συνέχεια γίνονται αυτό που ο Daniel Goleman αποκαλέι «συναισθηματικά ευφυή» άτομα. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά που διαπαιδαγωγούνται με παρόμοιο τρόπο έχουν περισσότερες ικανότητες στον τομέα των συναισθημάτων συγκριτικά με τα άλλα παιδιά. Οι ικανότητες αυτές τους επιτρέπουν να ρυθμίζουν ανά πάσα στιγμή τις συναισθηματικά φορτισμένες καταστάσεις. Τα παιδιά που ανατρέφονται με συναισθηματική αγωγή μπορούσαν να χαλαρώνουν περισσότερο όταν ήταν αναστατωμένα, να ηρεμούν ευκολότερα και ταχύτερα, ενώ χάρη στην ψυχοβιολογική τους κατάσταση, η οποία τους επέτρεπε να επιτυγχάνουν αυτήν ακριβώς την χαλάρωση και την ηρεμία, ήταν σαφώς λιγότερο ευάλωτα σε μεταδοτικές ασθένειες. Επιπλέον, έδειχναν μεγαλύτερη συγκέντρωση και μπορούσαν να δημιουργήσουν καλύτερες σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους, ακόμη και κάτω από τις αντίξοες συνθήκες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στη μέση παιδική ηλικία (όπως είναι τα πειράγματα), όταν η υπερβολική  συναισθηματικότητα αποτελεί περισσότερο βαρύ φορτίο, παρά πλεονέκτημα. Έτσι καταλάβαιναν καλυτέρα τους ανθρώπους και δημιουργούσαν σταθερότερες και βαθύτερες φιλίες με τα άλλα παιδιά, ενώ παράλληλα είχαν υψηλότερες σχολικές επιδόσεις.
 Με λίγα λόγια, ανέπτυξαν ένα είδους δείκτη νοημοσύνης, ο οποίος τους επέτρεπε να κατανοούν καλύτερα τους ανθρώπους και τον κόσμο των συναισθημάτων: ανέπτυξαν συναισθηματική νοημοσύνη.
Το βιβλίο αυτό θα μας διδάξει τα πέντε στάδια της συναισθηματικης αγωγής που διαπλάθει συναισθηματικά ευφυή άτομα.
Η έμφαση την οποία δίνω στον συναισθηματικό δεσμό γονέων και παιδιών βασίζεται στις μακροχρόνίες έρευνες μου πάνω σε όλο το φάσμα των σχέσεων αυτών. Απ ‘όσο γνωρίζω, αυτή είναι η πρώτη έρευνα που τεκμηριώνει τις εργασίες ενός εκ των πλέον επιφανών παιδοψυχολόγων, του Haim Ginott, o οποίος δημοσίευσε τις μελέτες του το 1960. O Ginott κατανοούσε πόση σημασία είχε να μιλάμε στα παιδιά μας όταν αυτά είναι συναισθηματικά φορτισμένα. Γνώριζε επίσης βάσει ποιων αρχών πρέπει να ενεργούν οι γονείς σε τέτοιες περιπτώσεις.
Η συναισθηματική αγωγή μας προσφέρει ένα πλαίσιο το οποίο βασίζεται στη συναισθηματικη΄επικοινωνία. Όταν οι γονείς δείχνουν στα παιδιά τους ενσυναίσθηση και τα βοηθούν να αντιμετωπίσουν τα αρνητικά τους συναισθήματα, όπως είναι ο θυμός, η λύπη και ο φόβος, δημιουργούν με αυτά γέφυρες αφοσίωσης και στοργής. Στο πλαίσιο αυτό η κακή συμπεριφορά παύει πλεόν να αποτελεί το μείζον πρόβλημα, παρότι οι γονείς που εφαρμόζουν τη συναισθηματική αγωγή θέτουν όρια. Η συμμόρφωση, η υπακοή και η υπευθυνότητα πηγάζουν από μια αίσθηση αγάπης και συναισθηματικών δεσμών που τα παιδιά νοιώθουν ότι κυριαρχεί στο εσωτερικό της οικογένειας. Με τον τρόπο αυτό οι συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις των μελών μιας οικογένειας γίνονται θεμέλιιο για τη μετάδοση αξιών και τη δημιυργία ηθικών ανθρώπων. Τα παιδιά συμπεριφέρονται με βάση τα οικογενειακά πρότυπα, γιατί κατανοούν «με την καρδιά τους» ότι όλοι αναμένουν από αυτά μια καλη΄συμπεριφορά. Ο ζωτικός αυτός κανόνας συνδεέται επίσης με τη συμμετοχή του παιδιού στην ομάδα.
Σε αντίθεση με άλλες θεωρίες οι οποίες προτείνουν ένα συνονθύλευμα στρατηγικών, με στόχο τον έλεγχο της συμπεριφοράς των παιδιών, τα πέντε στάδια της συναισθηματικής αγωγής παρέχουν το πλαίσιο για τη διαμόρφωση και διατήρηση μιας στενής προσωπικής σχέσης με τα παιδιά καθώς μεγαλώνουν.
Το βιβλίο εισάγει μια καινούρια ιδέα, καθώς μέσω της επιστημονικής μας έρευνας, οι συνεργάτες μου κι εγώ διαπιστώσαμε ότι οι συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις γονέων-παιδιών είναι υψίστης σημασίας. Γνωρίζουμε τώρα με βεβαιότητα ότι η συναισθηματικη΄αγωγή είναι το σημαίνον και διαφορετικό στοιχείο που συμβάλλει στην επιτυχία και την ευτυχία των παιδιών.
Το μυστικό  μια επιτυχημένης ανατροφής, ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο οι γονείς αντιμετωπίζουν και στηρίζουν τα παιδιά τους, δεν βρίσκεται σε εξεζητημένες θεωρίες, πολύπλοκους οικογενειακούς κανόνες ή σύνθετους και ασαφείς κώδικες συμπεριφοράς. Βρίσκεται στα βαθύτατα συναισθήματα αγάπης και στοργής για το παιδί και εκφράζεται με την εσύναισθηση και την κατανόηση. Η σωστή διαπαιδαγώγηση ξεκινά από την καρδιά και συνεχίζεται –την κάθε στιγμή- με την ενασχόληση του γονέα με τα παιδιά όταν αυτά είναι φορτισμένα, λυπημένα, θυμωμένα ή φοβισμένα. Η ουσία της διαπαιδαγώγησης είναι να βρισκόμαστε εκεί με έναν ιδιαίτερο τρόπο, όταν η παρουσία μας έχει πραγματική σημασία.
Το βιβλίο αυτό μας δείχνει τον δρόμο»
                                                                                                            John Gottman

2.    Ο Πρόλογος του Daniel Goleman, συγγραφέας του βιβλίου Συναισθηματιή νοημοσύνη
Οι καιροί που ζούμε είναι δύσκολοι τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς. Η τελευταία δεκαετία, όπως ίσως και η προηγούμενη, χαρακτηρίστηκαν από ένα πλήθος αλλαγών στη φύση της παιδικής ηλικίας. Οι αλλαγές αυτές ήταν τόσο ευρείες ώστε αφενός να εμποδίζουν τα παιδιά να κατανοήσουν τα βασικά μαθήματα της ανθρώπινης καρδιάς και αφετέρου να αναστατώνουν τους γονείς που συνήθιζαν να διδάσκουν τα μαθήματα αυτά στα αγαπημένα τους παιδιά. Γι’ αυτό πιστεύουμε ότι οι γονείς πρέπει να αναπτύξουν νέους ευφυείς τρόπους προκειμένουν να διδάξουν στα παιδιά τους τα βασικά συναισθηματικά και κοινωνικά μαθήματα. Στον πρακτικό αυτό οδηγό διαπαιδαγώγησης που απευθύνεται σε γονείς, ο Gottman μας δείχνει τον δρόμο.
Ποτέ αλλοτε ίσως η ανάγκη για κάτι τέτοιο δεν ήταν τόσο πιεστική. Ας ρίξουμε μια ματιά στις στατιστικές. Τις τελευταίες δεκαετίες ο αριθμός των ανθρωποκτονίων με δράστες εφήβους τετραπλασιάστηκε, ο αριθμός των αυτοκτονιών τριπλασιάστηκε, ο αριθμός των βιασμών διπλασιάστηκε. Πίσω από αυτά τα στατιστικά στοιχεία, που εμφανίζονται συχνά στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, κρύβεται μια γενικευμένη δυσφορία. Μια αμερικανική έρευνα σε εθνικό επίπεδο, η οποία διενεργήθηκε σε τυχαίο δείγμα άνω των δύο χιλιάδων παιδών που αξιολογήθηκαν από τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς (πρώτα στα μέσα τις δεκαετίας του 1970 και μετά προς το τέλος της δεκαετίας τος 1980), έδειξε μακροπρόθεσμα μια τάση μείωσης, κατά μέσο όρο, των συναισθηματικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών. Τα  παιδιά εμφανίζονται περισσότερο νευρικά και ευερέθιστα, κακόκεφα και χωρίς διάθεση να ασχοληθούν με οτιδήποτε, πιο μελγχολικά και μοναχικά, πιο παρορμητικά και ανυπάκουα. Ο κατάλογος περιλάμβανε περισσότερους από 40 δείκτες.
Πίσω από την επιδείνωση αυτή υποκρύπτονται μείζονα προβλήματα. Από τη μία πλευρά υπάρχει η νέα οικονομική πραγματικότητα, που υποχρεώνει τους γονείς να εργάζονται περισσότερο απ’οτι οι προηγούμενες γενιές για να συντηρήσουν τις οικογένειες τους. Αυτό σημαίνει ότι οι γονείς σήμερα αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στα παιδιά τους απότι έκαναν οι δικοί τους γονείς για τους ίδιους. Όλο και περισσότερς οικογένειες ζουν μακρυά από τους συγγενείς τους, πολλές φορές σε γειτονιές όπου ένας γονέας θα φοβόταν να αφήσει τα μικρά παιδιά του να παιξουν στους δρόμους ή να επισκεπτουν μόνα τους κάποιον γείτονα. Από την άλλη πλευρά τα παιδιά περνούν όλο και περισσότερες ώρες τις ημέρας μπροστά από μία οθόνη, είτε αυτή είναι οθόνη τηλεόρασης έιτε υπολογιστή, πράγμα που σημαίνει ότι δεν βγαίνον από το σπιτι για να παιξουν με άλλα παιδιά.
Στη μακρά όμως ιστορική πορεία της ανθρωπότητας, τα παιδιά πάντοτε μάθαιναν τις βασικές συναισθηματικές και κοινωνικές ικανότητες από τους γονείς, τους συγγενείς, τους γείτονες, αλλά και το παιχνίδι με τα άλλα παιδιά.
Οι συνέπειες της αποτυχίας εκμάθησης των βασικών στοιχείων της συναισθηματικής νοημοσύνης αποδεικνύονται καταστροφικές. Κάποιες μελέτες δείχνουν, για παράδειγμα, πως τα κορίτσια που δεν καταφέρνουν να διαχωρίσουν συναισθήματα όπως το άγχος και η πείνα διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να εκδηλώσουν διαταραχές πρόσληψης τροφής, ενώ όσα δυσκολεύονται να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους στα
Πρώτα χρόνια της ζωής τους κινδυνεύουν περισσότερο από μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη στο τέλος της εφηβείας τους. Για τα αγόρια η παρορμητικότητα των πρώτων χρόνων μπορείνα προμηνύει αυξημένο κίνδυνο νεανικής παραβατικότητας ή βίας. Για όλα τα παιδιά, τέλος η αδυναμία ελέγχου του άγχους και της κατάθλιψης τους αυξάνει τον κίνδυνο για χρήση ναρκωτικών ή αλκοόλ στο μέλλον.
Η νέα αυτή πραγματικότητα λοιπόν καθιστά αναγκαίο να εκμεταλευθούν οι γονείς τις «χρυσές στιγμές» που περνούν με τα παιδιά τους και να αναλάβουν ένα ενεργητικό και καθοδηγητικό ρόλο για την αγωγή τους στις βασικές δεξιότητες όπως είναι η κατανόηση και ο χειρισμός των αρνητικών συναισθημάτων, ο έλεγχος των παρορμήσεων και η ενσυναίσθηση. Στο βιβλίο αυτό ο John Gottman προσφέρει ένα επιστημονικά θεμελιωμένο όσο και πρακτικό οδηγό για τους γονείς που επιθυμούν να χαρίσουν στα παιδιά τους ένα βασικό εργαλείο για τη ζωή»
                                                                                                                                 Daniel Goleman
Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο.
Η συναισθηματική νοημόσυνη των παιδιών
Πως να μεγαλώσουμε παιδιά με συναισθηματική νοημοσύνη. Ένας πρακτικός οδηγός για γονείς
Εκδόσεις Πεδίο
Συγγραφέας, John Gottman
ISBN : 9789609552004
Περιέχομενα:
Πρόλογος στην ελληνική έκδοση (της Χ. Γ. Χατζηχρήστου)
Ευχαριστίες
Πρόλογος (του Daniel Goleman)
Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ: ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΥΦΥΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ
Τα αποτελέσματα της συναισθηματικής αγωγής
Πώς η συναισθηματική αγωγή μπορεί να μειώσει τους κινδύνους που διατρέχει το παιδί σας
Η συναισθηματική αγωγή ως εξελικτικό στάδιο
Πώς ανακαλύψαμε τη συναισθηματική αγωγή
Συναισθηματική αγωγή και αυτοέλεγχος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
Οι "αποστασιοποιημένοι" γονείς
Οι "επικριτικοί-αποδοκιμαστικοί" γονείς
Οι "επιτρεπτικοί-παραχωρητικοί" γονείς
Οι "συναισθηματικοί μέντορες"

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
ΤΑ ΠΕΝΤΕ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ
Ενσυναίσθηση: το θεμέλιο της συναισθηματικής αγωγής
Πρώτο στάδιο: η επίγνωση των συναισθημάτων του παιδιού
Δεύτερο στάδιο: η εκδήλωση του συναισθήματος ως ευκαιρία για οικειότητα και καθοδήγηση
Τρίτο στάδιο: ενσυναισθητική ακρόαση και αναγνώριση των συναισθημάτων των παιδιών
Τέταρτο στάδιο: βοήθεια στο παιδί προκειμένου να εκφράσει λεκτικά τα συναισθήματά του
Πέμπτο στάδιο: καθορισμός ορίων και βοήθεια για την επίλυση προβλημάτων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ
Στρατηγικές
Πότε η συναισθηματική αγωγή δεν είναι κατάλληλη
Ελέγξτε τις δεξιότητές σας στη συναισθηματική αγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
Ο ΓΑΜΟΣ, ΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ ΚΑΙ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΑΣ
Οι συζυγικές συγκρούσεις, το διαζύγιο και οι αρνητικές επιπτώσεις τους στα παιδιά
Προστατέψτε τα παιδιά σας από τις αρνητικές επιδράσεις των συζυγικών συγκρούσεων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ
Η πατρότητα σε μεταβατικό στάδιο
Η σημασία της παρουσίας του πατέρα
Να είστε κοντά στα παιδιά σας και συναισθηματικά, όχι μόνο ως φυσική παρουσία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ
Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΩΣ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ
Η βρεφική ηλικία
Η νηπιακή ηλικία (ενός έως τριών ετών)
Η πρώτη παιδική ηλικία (τεσσάρων έως επτά ετών)
Η μέση παιδική ηλικία (οκτώ έως δώδεκα ετών)
Η εφηβεία
Σημειώσεις

Πωλείται σε όλα τα eshop απο 12-15 ευρώ και δατίθεται για δωρεάν δανεισμό στη βιβλιοθήκη/ πνευματικό κέντρο χαιδαρίου στο παλατάκι με κωδικό 155.4.

Μια παραγωγή 2014® Ergobyte Πληροφορική Α.Ε.